Amakuru Agezweho
Politics

Mushikiwabo: Amakimbirane y’u Rwanda na RDC ntakwiye kujyanwa mu matora ya OIF

Mu gihe amatora y’Umunyamabanga Mukuru wa OIF yegereje, Louise Mushikiwabo avuga ko guhangana kwa Kigali na Kinshasa bitagomba kuba igikoresho cy’amarushanwa yo kuyobora umuryango w’Ibihugu bikoresha Igifaransa.

Ku wa 25 Nzeri 2026, Louise Mushikiwabo, Umunyamabanga Mukuru wa OIF uriho akaba n’umukandida ushaka kongera kuyobora uyu muryango, yavuze ko amakimbirane hagati y’u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo atagomba kujyanwa mu irushanwa ryo kuyobora OIF. Ibi yabivugiye mu kiganiro yagiranye na France 24, mu gihe amatora ateganyijwe mu Gushyingo. BBénin Web TV

Mushikiwabo, wahoze ari Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, ari guhatanira manda ya gatatu ayobora OIF. Uyu mwanya awufite kuva muri Mutarama 2019, kandi yongeye gutorerwa kuwukomeza mu 2022.

Ariko kuri iyi nshuro, ahanganye n’umukandida ukomeye uturuka mu gihugu u Rwanda rumaranye igihe kitari gito mu makimbirane ya politiki n’umutekano: Juliana Amato Lumumba wa RDC.

Kuba u Rwanda na RDC bifite abakandida bahatanira umwanya umwe byatumye aya matora atangira kurebwa birenze ikibazo cy’imiyoborere y’umuryango wa Francophonie.

RDC yashyigikiye Juliana Amato Lumumba, mu gihe u Rwanda rwongeye gushyigikira Mushikiwabo ku mwanya amazeho imyaka hafi umunani. Reuters yatangaje ko iri rushanwa riri kubera mu gihe imirwano n’amakimbirane ya dipolomasi hagati ya Kigali na Kinshasa ku kibazo cy’uburasirazuba bwa RDC bikomeje.

Juliana Lumumba ni umukobwa wa Patrice Lumumba, wabaye Minisitiri w’Intebe wa mbere wa Congo nyuma y’ubwigenge. Kuba afite iri zina rikomeye mu mateka ya Congo byongeye uburemere bwa politiki ku kandidatire ye, nubwo amahitamo y’abanyamuryango ba OIF atashingira ku gihugu cy’umukandida gusa.

Ariko iri rushanwa ntabwo riri hagati ya Mushikiwabo na Lumumba bonyine.

Hari abandi bakandida babiri: Coumba Bâ wo muri Mauritania na Dacian Cioloș wo muri Romania. Bityo, ku mugaragaro, hari abakandida bane bahatanira kuyobora OIF mu gihe cya 2027–2030.

Mu kiganiro yagiranye na France 24, Mushikiwabo yashimangiye ko amakimbirane hagati ya Kigali na Kinshasa adakwiye kuba umusingi w’aya matora.

Ibi abivuze mu gihe ikibazo cya RDC cyamaze kugira ingaruka ku mibanire y’ibihugu byo mu karere no ku mishyikirano mpuzamahanga.

Kuri Mushikiwabo, OIF ifite inshingano zirenga ikibazo kimwe cya politiki. Umuryango ukorera ku bufatanye bw’ibihugu n’imiryango ikoresha Igifaransa, kandi ufite gahunda zirimo guteza imbere ururimi n’umuco, uburezi, ubukungu, amahoro n’imiyoborere.

Ku ruhande rw’abasesengura politiki mpuzamahanga, ariko, ikibazo gikomeye ni ukumenya niba bishoboka gutandukanya burundu iri rushanwa n’umwuka wa politiki uri hagati y’u Rwanda na RDC.

Kuko, nubwo OIF atari umuryango ugenewe gukemura ikibazo cya Congo, abanyamuryango bawo ni ibihugu bifite inyungu n’imyanya bitandukanye ku bibazo by’umutekano n’ububanyi n’amahanga.

Kuki iri rushanwa rifite uburemere?

OIF ntabwo ari umuryango w’ururimi gusa.

Ifite ibihugu 90 n’imiryango ya Leta bigize abanyamuryango, abanyamuryango bifatanya ndetse n’indorerezi, kandi ikagira abantu bagera kuri miliyoni 396 bavuga Igifaransa ku isi. Mu banyamuryango buzuye, ibihugu 53 nibyo bifite uruhare mu gutora Umunyamabanga Mukuru.

Umunyamabanga Mukuru wa OIF ni umuyobozi wa politiki w’uyu muryango kandi ahagararira gahunda zawo ku rwego mpuzamahanga.

Ni yo mpamvu kuba u Rwanda na RDC bifite abakandida batandukanye bituma amatora aba n’ikibazo cya dipolomasi, nubwo ku rwego rw’amategeko ari amarushanwa y’umuryango mpuzamahanga.

Reuters yagaragaje ko iri rushanwa riri kuba mu gihe umubano wa Kigali na Kinshasa ukomeje kuba mubi kubera intambara yo mu burasirazuba bwa RDC. RReuters

Uburyo bwo gutora nabwo bwarahindutse

Aya matora afite ikindi kidasanzwe.

Ku nshuro ya mbere kuva umwanya w’Umunyamabanga Mukuru wa OIF washyirwaho mu 1997, abakandida basabwe kumurika ku mugaragaro gahunda n’icyerekezo cyabo imbere y’abaminisitiri b’ibihugu bigize uyu muryango.

Iri hinduka ryaturutse ku mavugurura y’imikorere ya OIF yatangijwe mu 2022.

Ku wa 30 Kamena 2026 i Paris, abakandida bane buri wese yahawe umwanya wo gusobanura icyerekezo cye no gusubiza ibibazo by’abaminisitiri. OIF ivuga ko buri mukandida yagenewe iminota 20 yo gutanga gahunda n’indi 20 yo gusubiza ibibazo by’abahagarariye ibihugu. FFrancophonie

Ibi bihindura imiterere y’aya matora.

Mbere, ibiganiro by’amatora byashingiraga cyane ku mishyikirano ya dipolomasi hagati y’ibihugu. Ubu, abakandida bafite n’inshingano yo gusobanura ku mugaragaro icyo bazakorera umuryango.

Umukandida wa RDC ahanganye n’umuyobozi uriho

Juliana Amato Lumumba yatanzwe na RDC muri Gashyantare 2026.

Kandidatire ye yashyizweho mu gihe Kinshasa yari isanzwe inenga Kigali ku ruhare ivuga ko ifite mu kibazo cya M23 n’umutekano muke mu burasirazuba bwa RDC. U Rwanda ruhakana ko rushyigikira M23 kandi rwo rukomeza kuvuga ko umutekano warwo ugomba kwitabwaho mu gushaka igisubizo cy’ikibazo cy’akarere. Reuters yagaragaje ko aya makimbirane ari mu miterere ya politiki ikikije iri rushanwa

Ibi bituma kandidatire ya Lumumba ishobora gusomwa mu buryo bubiri.

Ku ruhande rumwe, ni kandidatire y’igihugu gifite inyungu mu kuyobora umuryango wa Francophonie.

Ku rundi ruhande, ni kandidatire iri mu gihe igihugu cyamutoye gifitanye amakimbirane akomeye n’igihugu gifite Umunyamabanga Mukuru uriho.

Kugeza ubu, nta bimenyetso byerekana ko amajwi y’abanyamuryango azagabanywa hashingiwe ku makimbirane y’u Rwanda na RDC gusa. Icyemezo kizafatwa n’abakuru b’ibihugu na za Guverinoma bafite ububasha bwo gutora.

Aya matora kandi aje mu gihe OIF ihanganye n’ikibazo cyo gukomeza ubumwe bwayo.

Mushikiwabo yabwiye France 24 ko atemera ko kuba Mali, Burkina Faso na Niger byaravuye muri OIF mu 2025 ari ugutsindwa kwe ku giti cye, ahubwo ko ari ikibazo cyagutse cy’umuryango.

Ibyo bituma kandidatire ye yongera kwibandwaho ku kibazo cyo kumenya niba OIF ikeneye gukomeza inzira yatangijwe mu myaka umunani ishize cyangwa niba abanyamuryango bifuza icyerekezo gishya.

Ku rundi ruhande, abakandida bose bane bafite amahirwe yo kugeza ku banyamuryango icyerekezo cyabo ku bibazo birimo gukwirakwiza Igifaransa, uburezi, ubukungu, ikoranabuhanga, amahoro n’uburenganzira bwa muntu. OIF ivuga ko ibyo bibazo biri mu byo abakandida bagomba kugaragaza muri gahunda zabo.

Amatora ateganyijwe ku 16 Ugushyingo 2026, mu nama ya 20 y’Abakuru b’Ibihugu na za Guverinoma bagize Francophonie izabera i Phnom Penh muri Cambodia. Umunyamabanga Mukuru uzatorwa azayobora OIF mu gihe cya 2027–2030.

Ibyo bisobanuye ko hari ibyumweru bike bisigaye ngo abakandida bane bakomeze gushaka inkunga mu banyamuryango.

Muri icyo gihe, ikibazo kizaba atari gusa kumenya uzasimbura Mushikiwabo.

Kizaba no kureba niba ibihugu bigize OIF bishobora gutandukanya amarushanwa yo kuyobora umuryango n’amakimbirane ya politiki ari hagati y’ibihugu bimwe na bimwe bigize uwo muryango.


Sangiza aya makuru

Izijya gusa

Ethiopian Airlines ya hagaritse ingendo muri Tigray nyuma y’uko ikibuga cy’indege bagifashe Politics

Ethiopian Airlines ya hagaritse ingendo muri Tigray nyuma y’uko ikibuga cy’indege bagifashe

Inkuru Yose
Umuhungu w’Ambasaderi Leiter yakomeretse bikomeye, se asaba amasengesho Politics

Umuhungu w’Ambasaderi Leiter yakomeretse bikomeye, se asaba amasengesho

Inkuru Yose
Perezida wa Iran yavuze ko igihugu cye cyakorewe iterabwoba na Amerika Politics

Perezida wa Iran yavuze ko igihugu cye cyakorewe iterabwoba na Amerika

Inkuru Yose